Wanneer je een weekend weinig te doen hebt is de computer je beste vriend. Zaterdag vond ik een prima vermaak hier in Perth de Springboks tegen de Wallabies speelden. Ik had nog nooit een rugby wedstrijd live gezien dus ik kocht een kaartje. Daardoor had ik een prima zaterdagavond, ik had een mooi stoeltje hoog in het Opta stadion en de moeder van de nr. 7 Carlo Tizzano kwam naast me zitten (hij speelde voor de tweede keer in het nationale team). Helaas voor onze Australiërs waren de Springboks veel te sterk en ze verloren met 30-12. Wel echt alles gezien wat rugby een stoere sport maakt, harde tackles, knokpartijen op het veld en een bloedend oor. In de pauze was er vuurwerk, hardrock toch eindigend met een halfsduister stadion waar iedereen het lampje van zijn mobiele telefoon aandeed. De inborst, zelfs van de stoere rugbyfan, is romantisch.

Soms verschijnen er van die stukken in Nederland waardoor ik moet denken aan de pacifisten en de politieke lamlendigheid in de jaren dertig van de vorige eeuw. Investeren in defensie was niet nodig want Hitler zou Nederland nooit binnenvallen, hadden de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog ook niet gedaan. Totdat de Duitsers in mei 1940 Nederland in een paar dagen onder de voet liepen. Het is vast een Nederlandse reflex om te denken dat door je weerbaar maken tegen dit soort praktijken het fascisme wel op een afstand houdt.

Weerbaar zoals de democratie van de VS die op 6 januari door het oog van de naald kroop. Bijna waren de VS een autocratie naar Russisch model met de familie Trump aan het hoofd (en dat gevaar is nog steeds niet geweken). Of zoals het VK waar Farage er in slaagde om UKIP als een Trojaans Paard in de Tory partij te integreren waardoor het land nu een autocratie dreigt te worden waar je: demonstraties kan verbieden, een minister zonder voorwaarschuwing paspoorten af kan pakken, asielzoekers die met een bootje komen eerst vier jaar de gevangenis ingaan en minister juridische uitspraken die hun niet bevallen kunnen bijstellen. Die weerbaarheid.

En ondertussen je erover verbazen dat conform het hoefijzermodel ook linkse mensen fascistische trekjes krijgen, politiegeweld toejuichen, racisme goedvinden. In wat voor kaasstolp zit je dan? Het fascisme is overal om je heen en nog is het enig antwoord ‘weerbaar’ maken.

Het is links zelf dat jarenlang de voedingsbodem voor het fascisme heeft gecreëerd door de middenklasse die ze groot heeft gemaakt uit te melken. Populisten als Baudet en Wilders weten daar wel raad mee. Daardoor groeit de aanhang voor extreem rechtse partijen gestaag in Nederland want de mensen willen geen verandering. Niet het gas weghalen om het klimaat te redden, geen inflatie om de pandemie te betalen. Ze willen een huis, ze willen ‘binge watchen’, naar het WK in de zandbak van Quatar kijken dat duizenden doden heeft gekost. Ambassadeur Ronald de Boer zegt dat het allemaal wel meevalt en met een flesje pils en wat borrelnootjes kun je op TV het verschil toch niet zien. En als je gevaccineerd bent kun je lekker op wintersport!

Veel succes met het weerbaar maken van de samenleving. Wie fascisme de kop in wil drukken zal het moeten aandurven om het onkruid te snoeien en dan op zoek gaan naar wegen om die voedingsbodem op een andere manier gelukkig te maken. Misschien krijg je dan een samenleving die weerbaar is, maar fascisten vrij spel geven is de nederlaag erkennen en de democratie de nek omdraaien.

Dit is een preambule om uit te leggen waar ik sta en dat ik ondanks bovenstaande opvattingen grote moeite heb met de huidige discussie over ‘blank’ en ‘wit’. Ik word altijd kregel wanneer mensen proberen mijn taal in te perken, wie Orwell gelezen heeft weet hoe newspeak een effectief middel is om de vrijheid van meningsuiting te beperken. Daarom mag en moet de discussie gaan over één woord: blank. Een woord dat in het Nederlands een ongekende rijkdom aan betekenis heeft en daarom geen Engelse vertaling kent. Om niet te polariseren gebruik ik in mijn stukje het woord ‘wit’ in de wenselijke betekenis. Voor mij is het openhouden van de dialoog belangrijker dan mijn gelijk.

Als witte man van 55+ heb ik  ‘white-privilege’ en daar profiteer ik dik van. Verder erken ik dat het Nederlandse slavernij verleden en de periode van kolonisatie een schandvlek is op de Nederlandse geschiedenis. Daarom moet er een opening zijn voor andere stemmen in de geschiedschrijving. In mijn jeugd was het lezen van ‘Max Havelaar’ verplicht en het geeft een goed beeld van de verhouding tussen Nederlanders en de uitbuiting van de inheemse bevolking in Indonesië. Dat boek zou nog verplicht moeten zijn. Onderwijs over ons koloniale verleden is noodzakelijk en verbanden leggen tussen de geschiedenis en onze hedendaagse maatschappij is belangrijk. Voor dat ik over dit onderwerp ging schrijven heb ik me in deze materie verdiept maar ik reken me niet tot de experts.

De kleur wit

‘Een roos, is een roos, is een roos’ het overbekende citaat van Gertrude Stein is een voorbeeld hoe het herhaald noemen van een krachtig symbool emoties op kan roepen. De roos is een symbool met zoveel betekenissen dat eigenlijk alles betekent en tegelijk niets. Reden voor Umberto Eco om zijn filosofische roman ‘De Naam van de Roos’ te noemen: de roos als het ultieme krachteloze symbool. Toch zijn symbolische betekenissen bijzonder krachtig omdat ze de metafoor overslaan en vrijwel alle kleuren, inclusief wit, hebben een grote symbolische betekenis.
Zo heeft de kleur wit internationaal een enorme symbolische kracht die staat voor reinheid, puurheid en onschuld. In het Romeinse rijk droegen de senatoren een witte ‘toga candida’ om hun geschiktheid voor het publieke ambt te onderstrepen. Bruiden trouwen in het wit als symbool voor hun maagdelijkheid en onschuld. Tijdens de Hajj dragen moslims witte kleding om hun puurheid en gelijkheid uit te stralen en priesters dragen onder het kazuifel een witte albe om reinheid te onderstrepen. De witte vlag is een teken van overgave en manier om aan te geven dat je niets kwaads in de zin hebt. In alle gevallen is de kleur wit, de kleur van de onschuld. Misbruik van de kleur wit door racistische groeperingen is niet in staat om de oorspronkelijke eeuwenoude symboliek van wit als rein en onschuldig uit te vlakken. 

Blank is een woord met een rijke betekenis in de Nederlandse taal, een betekenis die varieert van kleurloos, lelieblank (wit), onder water tot wit van huidskleur. De enige reden die ik kan verzinnen waarom wit’ geprefereerd wordt bij met name de interdisciplinaire denkers is omdat blank, in de relatie tot ras, geen vertaling kent in het Engels. In het Engels betekent een ‘blank slate’ de mogelijkheid om opnieuw te beginnen en ‘a blank look on the face’ betekent een onschuldige blik. Maar in het Nederlands gebruiken we voor het eerste ‘een schone lei’ en voor het tweede gewoon een blik van onschuld, we spreken niet van ‘een blanke blik’. Blank wordt gebruikt als transparant in de connotatie ‘blanke lak’, het ‘blanke ras’ waar de Engelsen ‘caucasian’ gebruiken en voor onder water staan; ‘het stond blank’. Het woord blank in de betekenis van onschuld komt in het hedendaagse Nederlands bijna niet voor. Wel is er de historische term blankofficier als opzichter van slaven, waarmee blank een negatieve klank krijgt in de rassendiscussie. Al zullen veel mensen deze historische context niet kennen en voor hen zal blank daarom niet negatief klinken. Dit legt wel een direct verband van het woord ‘blank’ met de slavernij. De symboliek van wit als onschuldig daarentegen is sterk. Verder sluit wit naadloos aan bij veelgebruikte engelse termen zoals ‘white privilege’ die daarmee eenvoudiger te vertalen zijn.

Belangrijk nadeel in de context van de racisme-discussie is wel dat de kleur ‘zwart’ veelal de tegenovergestelde betekenis van wit heeft en wordt gezien als de kleur van het kwaad, de duivel. Door het gebruik van ‘witte mensen’ wordt de symboliek van de kleur wit niet anders.  Het lijkt me daarom veel beter om nooit iemand aan te duiden als ‘zwart’ maar eerder als gekleurd. Iets wat veel gebeurt door  de term ‘People of Colour’ te gebruiken. Want kleuring heeft de kracht van diversiteit en variatie, heeft een positieve connotatie in zich en lijkt me in alle opzichten een mooiere aanduiding. En ik als ‘witte’ man heb dan een licht getinte huidskleur, want er zijn heel wat mensen witter dan ik.

Wit en blank zijn in termen van kleuraanduiding gelijkwaardige begrippen. Daarbij heeft wit in het Nederlands veel meer  de symbolische lading van zuiverheid, reinheid en het goede. Blank wordt in het Nederlands wel degelijk gebruikt als aanduiding van kleur en nauwelijks in de betekenis van onschuld. Het argument dat juist blank onschuld aanduidt en wit niet is daarom onjuist en een anglicistische interpretatie. Ik heb geen bezwaar om als wit te worden aangeduid en mijn soortgenoten als ‘wit’ te duiden, het houdt de dialoog open zodat de discussie kan gaan over de essentie van het alledaags racisme. Dat kan neerbuigend worden gevonden, maar ik kan de emotionele lading die mijn moedertaal voor me heeft niet veranderen.

Nadat ze gezwommen heeft wrijf ik mijn kind warm
en neem haar mee naar de kleedkamers
waar ik haar neerleg om te af te drogen. Ze vouwt de punten
van de handdoek over haar gezicht
als een zachte, turquoise tent en roept
‘Zoek me dan! Zoek me dan!
Ik vouw een hoek terug en roep ‘Boe!’
en ze schudt van het lachen-
ik voel de warmte oprijzen van haar lichaam
en ruik het chloor – ze verstopt zich weer,
en opnieuw kijk ik onder de handdoek en ze is buiten zichzelf
van geluk – ze is op een leeftijd waarop ze denkt
dat als ze midden op het gazon staat
ik haar niet zal zien, dat ze verdwenen is –
maar altijd, in de lagen achter dit spel
ligt een rest, deze beklemming,
van families geperst achter blinde muren
of verstopt onder de vloer. Ik denk aan de soldaat
die de ruimte onder zijn zool voelt
en die de planken openwrikt en de verkrampte
ineenkrimpende mensen; maar vooral denk ik
aan de moeders, hoe hun harten kloppen in hun keel
in een poging de kinderen te sussen – mijn eerstgeborene nu,
die nooit doet wat haar wordt gezegd,
ze zou kronkelen en schreeuwen als door een kat gebeten
en als ik haar stil wilde krijgen, zou ik haar pijn moeten doen,
haar mond dichtkniijpen, om haar stil te houden.
De geheime deur gaat altijd open, de vrouwen en kinderen
verzameld op de plaats – en ik vraag mezelf af of,
als mijn dochters bij me weg worden getrokken,
ik zou vechten en schreeuwen om ze te houden,
of ze zachtjes laat gaan, wetend
dat ik er niets aan kan doen?
Als we onder de douches worden geduwd
zou ik dan doen alsof het is om ze te wassen?
We zijn niet gemaakt om te schrijven over de Sho’ah,
we waren er niet, maar op slechte dagen kan ik alleen daar aan denken,
de moeders die hun kinderen beschermden met hun lichaam
en onder de douche, schreeuwend om genade, schreeuwend om regen.
En het is nooit voorbij – hier zijn het kinderen
die naar de grens worden gereden in diepvriezen als de lucht heet en dun wordt,
gloeien hun lichamen als heldere sardientjes
op de handscan van de douanier;
en hier is de krijger die het geslacht van je man vasthoudt
en een bloederige machete, en jij bent een moeder
die rent voor haar leven met een baby op je rug gebonden
en twee kinderen aan iedere hand
maar je kleine zoon houdt je niet bij;
Jesus Godverdomme, ik weet niet hoe ik
je moet leren om je te verstoppen, maar zie
hoe gretig je het leert.